چیدمان محصولات در فروشگاه فقط به مرتب قرار دادن کالاها روی قفسه محدود نمی شود. جایگاه هر محصول بر دیده شدن، مقایسه شدن و فروش آن تاثیر دارد. پلانوگرام ابزاری است که به مدیر فروشگاه کمک می کند فضای قفسه را براساس اندازه کالا، میزان فروش، رفتار مشتری و اهداف بازاریابی مدیریت کند. در این مقاله توضیح می دهیم پلانوگرام چیست و چگونه می توان نقشه چیدمان قفسه های فروشگاه را به صورت مرحله به مرحله طراحی و اجرا کرد.
پلانوگرام چیست و چه تفاوتی با چیدمان معمولی دارد؟
پلانوگرام یک نقشه تصویری و اجرایی از قفسه های فروشگاه است که محل دقیق هر گروه کالا، برند، مدل و کد محصول را مشخص می کند. در این نقشه معمولا تعداد ردیف های قابل مشاهده هر محصول، ارتفاع طبقه، عرض فضای اختصاص داده شده و ترتیب قرارگیری کالاها نمایش داده می شود. فروشگاه می تواند پلانوگرام را برای یک قفسه، یک راهرو یا تمام فضای فروش طراحی کند. در چیدمان معمولی، تصمیم گیری اغلب براساس سلیقه کارکنان یا فضای خالی قفسه انجام می شود. اما پلانوگرام یک الگوی ثابت و قابل اندازه گیری ایجاد می کند. هماهنگی نقشه با ابعاد تجهیزات نیز اهمیت زیادی دارد؛ به همین دلیل انتخاب یک تولید کننده استند که بتواند سازه را مطابق نیاز فروشگاه اجرا کند، به کاربردی شدن نقشه کمک می کند.
پیش از طراحی پلانوگرام چه اطلاعاتی جمع آوری کنیم؟
طراحی درست از اندازه گیری دقیق شروع می شود. طول، ارتفاع و عمق قفسه، تعداد طبقات، فاصله میان طبقات، محل ستون ها، قلاب ها و محدودیت تحمل وزن را ثبت کنید. اگر از استند قفسه استفاده می شود، ابعاد مفید هر طبقه باید اندازه گیری شود، نه فقط اندازه کلی سازه. سپس اطلاعات محصولات را جمع آوری کنید. عرض، ارتفاع و عمق بسته بندی، وزن، کد کالا، برند، گروه محصول، تعداد موجودی و نحوه قرارگیری بسته باید مشخص باشد. اطلاعات فروش نیز اهمیت دارد. میزان فروش، حاشیه سود، سرعت گردش موجودی، دفعات شارژ قفسه و احتمال تمام شدن کالا نشان می دهد هر محصول به چه مقدار فضا نیاز دارد.
مراحل طراحی نقشه چیدمان قفسه های فروشگاه
برای طراحی پلانوگرام می توان از کاغذ شطرنجی، اکسل، پاورپوینت یا نرم افزارهای تخصصی استفاده کرد. در فروشگاه های کوچک یک نقشه ساده و دقیق نیز کافی است، به شرط آنکه با ابعاد واقعی استند فروشگاهی و اندازه بسته بندی محصولات هماهنگ باشد.
- دسته بندی کالاها: محصولات را براساس نوع مصرف، برند، محدوده قیمت، گروه مشتری یا کاربرد مشترک دسته بندی کنید. مشتری باید بتواند کالاهای مشابه را در یک محدوده پیدا و با هم مقایسه کند. ترکیب گروه های نامرتبط در یک قفسه باعث سردرگمی و طولانی شدن زمان انتخاب می شود.
- تعیین اولویت محصولات: کالاها را به گروه های پرفروش، پرسود، جدید، فصلی، تبلیغاتی و کم فروش تقسیم کنید. میزان تقاضا و سرعت فروش را در کنار حاشیه سود بررسی کنید.
- محاسبه تعداد فیسینگ: فیسینگ تعداد بسته هایی است که از روبرو دیده می شوند. محصولی که سه بسته از آن کنار هم قرار دارد، سه فیسینگ دارد. کالاهای پرفروش معمولا به فیسینگ بیشتری نیاز دارند تا بهتر دیده شوند و قفسه آنها دیرتر خالی شود.
- ترسیم جایگاه محصولات: شکل قفسه را با مقیاس تقریبی رسم کنید و محل هر کالا را براساس عرض، ارتفاع و عمق مشخص کنید. نام یا کد محصول، تعداد فیسینگ و تعداد بسته قابل قرارگیری در عمق قفسه را روی نقشه بنویسید. محل برچسب قیمت و فضای برداشتن کالا را نیز در نظر بگیرید.
- اجرای آزمایشی: پیش از اجرای کامل، یک قفسه را طبق نقشه بچینید. دسترسی مشتری، خوانایی قیمت، ثبات کالا، فضای خالی و امکان شارژ سریع را بررسی کنید. اگر محصولی فشرده شده یا فضای زیادی خالی مانده است، نقشه را اصلاح کنید.
اصول مهم جای گذاری محصولات در پلانوگرام
سطح چشم یکی از ارزشمندترین قسمت های قفسه است. کالاهای پرفروش، محصولات جدید یا برندهای دارای حاشیه سود مناسب می توانند در این محدوده قرار بگیرند. البته ارتفاع مناسب باید براساس گروه مشتری تعیین شود. کالاهای سنگین و حجیم بهتر است در طبقات پایین قرار بگیرند تا برداشتن آنها ایمن تر باشد. پیش از چیدمان این محصولات باید بدانید چطور ظرفیت تحمل وزن استند را تشخیص دهیم؟ زیرا توزیع نامناسب وزن می تواند ایمنی سازه را کاهش دهد. محصولات مکمل را می توان نزدیک یکدیگر قرار داد؛ مانند خمیر دندان کنار مسواک یا سس کنار ماکارونی. این کار احتمال فروش مکمل را افزایش می دهد. با این حال قفسه نباید بیش از حد شلوغ باشد. شلوغی زیاد خوانایی بسته بندی و قیمت را کاهش می دهد و خالی بودن بیش از حد نیز حس کمبود موجودی ایجاد می کند.
جدول پیشنهادی برای انتخاب جایگاه محصولات
جدول زیر یک راهنمای اولیه برای تعیین محل کالاها در نقشه چیدمان قفسه های فروشگاه است.
| نوع محصول | جایگاه پیشنهادی | دلیل انتخاب |
|---|---|---|
| محصول پرفروش | سطح چشم یا دسترس آسان | دیده شدن بهتر و برداشتن سریع تر |
| محصول سنگین | طبقات پایین | افزایش ایمنی و کاهش فشار روی قفسه |
| محصول جدید | سطح دید همراه با برچسب معرفی | جلب توجه مشتری |
| کالای کودک | متناسب با سطح دید کودک | ارتباط بهتر با مخاطب اصلی |
| محصول مکمل | کنار کالای اصلی | تسهیل خرید و افزایش فروش مکمل |
| کالای کم فروش | فضای محدود و قابل بازبینی | جلوگیری از هدر رفت فضای قفسه |
اشتباهات رایج در طراحی پلانوگرام فروشگاه
یکی از اشتباهات رایج، طراحی نقشه بدون توجه به ابعاد واقعی محصول است. تصویری که روی کاغذ مناسب به نظر می رسد، ممکن است هنگام اجرا با کمبود فضا روبرو شود. اشتباه دیگر، اختصاص فضای زیاد به محصولات کم فروش و فضای محدود به کالاهای پرگردش است. این وضعیت باعث خالی شدن سریع قفسه و افزایش دفعات شارژ می شود. نادیده گرفتن برچسب قیمت، تاریخ مصرف، جهت قرارگیری بسته و امکان برداشتن محصول نیز مشکل ساز است. کالا نباید به شکلی چیده شود که مشتری برای برداشتن یک بسته، چند محصول دیگر را جابه جا کند. پلانوگرام نباید فقط با هدف پر کردن تمام فضای خالی طراحی شود. فاصله مناسب میان گروه های کالایی نظم بصری ایجاد می کند. نام کالا، کد محصول و تعداد فیسینگ نیز باید در نسخه اجرایی مشخص باشد.
چگونه اجرای پلانوگرام را کنترل و ارزیابی کنیم؟
پس از اجرا، از قفسه عکس بگیرید و آن را با پلانوگرام مقایسه کنید. جایگاه کالاها، تعداد فیسینگ، ارتفاع طبقات و برچسب های قیمت باید مطابق نقشه باشد. زمان بررسی را براساس سرعت فروش هر گروه تعیین کنید. برای ارزیابی نتیجه، فروش قبل و بعد از تغییر چیدمان را مقایسه کنید. میزان فروش هر محصول، تعداد دفعات خالی شدن قفسه، سرعت گردش موجودی، فروش کالاهای مکمل و زمان شارژ قفسه از شاخص های مفید هستند. اگر فروش محصولی کاهش یافته یا مشتریان برای پیدا کردن آن بیشتر سوال می پرسند، جایگاه آن باید دوباره بررسی شود. پلانوگرام یک نقشه دائمی نیست. ورود محصول جدید، تغییر فصل، اجرای کمپین تبلیغاتی و تغییر موجودی می تواند نیاز به بازطراحی ایجاد کند. بهتر است هر نسخه تاریخ داشته باشد تا کارکنان بدانند کدام نقشه معتبر است.
سخن پایانی درباره پلانوگرام و طراحی نقشه چیدمان قفسه های فروشگاه
پلانوگرام روشی عملی برای تبدیل چیدمان سلیقه ای به یک فرایند منظم و قابل اندازه گیری است. یک نقشه موفق باید بر پایه ابعاد واقعی قفسه، مشخصات کالا، میزان فروش، رفتار مشتری و اصول ایمنی طراحی شود. اجرای آزمایشی، کنترل منظم و اصلاح براساس نتایج فروش نیز به اندازه طراحی اولیه اهمیت دارد. با این روش می توان از فضای فروشگاه بهتر استفاده کرد، دسترسی مشتری را ساده تر ساخت و قفسه ها را منظم نگه داشت.
سوالات متداول درباره پلانوگرام و نقشه چیدمان قفسه های فروشگاه
- آیا فروشگاه های کوچک هم به پلانوگرام نیاز دارند؟
بله. فروشگاه کوچک فضای محدودتری دارد و استفاده نادرست از هر طبقه تاثیر بیشتری بر فروش می گذارد. حتی یک نقشه ساده روی کاغذ یا در اکسل می تواند محل کالاها و تعداد فیسینگ را مشخص کند. - پلانوگرام هر چند وقت یک بار باید تغییر کند؟
زمان ثابتی برای همه فروشگاه ها وجود ندارد. تغییر فصل، ورود محصول جدید، کاهش یا افزایش فروش، کمپین تبلیغاتی و تغییر موجودی از دلایل بازبینی پلانوگرام هستند. بررسی ماهانه برای بسیاری از فروشگاه ها مناسب است. - برای طراحی پلانوگرام حتما باید نرم افزار تخصصی داشته باشیم؟
خیر. نرم افزار تخصصی برای فروشگاه های بزرگ و تعداد بالای محصولات مفید است، اما فروشگاه های کوچک می توانند با اندازه گیری دقیق و استفاده از کاغذ، اکسل یا پاورپوینت نقشه قابل اجرا طراحی کنند.